Rodzina wobec współczesnych wyzwań 

Aktualności

 

Rodzina wobec  współczesnych wyzwań

 

W ostatnich latach wizerunek rodziny uległ transformacji. Wzrasta liczba rozwodów czego konsekwencją jest rosnąca liczba dzieci wychowywanych przez jednego rodzica. Zmiany zachodzące w rodzinach dotyczą nie tylko struktury ale także procesów relacyjnych i emocjonalnych  występujących pomiędzy poszczególnymi domownikami.

 

Rośnie coraz większa liczba rodzin które nie potrafią sprostać  stojącym przed nim zadaniom i stworzyć prawidłowe warunki do życia wszystkim swoim członkom. Źródło tych problemów może tkwić w niedojrzałej osobowości rodzica, który decyduje się na założenie rodziny  a nie posiada wystarczających zasobów osobistych by skutecznie stawić czoła codziennym problemom. Dysfunkcjonalność rodziny  może też wynikać  z czynników zewnętrznych tj.: rozwód, ciężka choroba, problemy finansowe oraz z innych okoliczności wobec których rodzina traci zdolność ochraniającą wobec  swoich członków. 

Obecnie coraz częściej obserwuje się brak struktury w rodzinie oraz rodzicielskiego lidera,  co prowadzi do przejęcia kontroli przez dzieci. Dotyczy to zarówno rodziców prezentujących dojrzałość emocjonalną jak i dorosłych ujawniających deficyty w tym zakresie. Kochający rodzice którzy nie potrafią stawiać granic wobec małoletnich i są bezradni wobec ich reakcji emocjonalnych przyczyniają się do kształtowania nieprawidłowej osobowości młodego człowieka.

Trudne zachowania dziecka mogą się pojawiać i nasilać jako efekt wyznawanych wartości dorosłych np. jeśli w domu rodzinnym priorytetem jest dobre wykształcenie i osiągnięcie sukcesu, nastolatek otrzymuje przekazy typu że ma chodzić do renomowanej szkoły, musi być najlepszy i liczy się tylko wynik a nie wysiłek czy satysfakcja z wykonywania danego zadania. Takie komunikaty wysyłane wprost lub pośrednio mogą prowadzić  m.in. do  obniżenia samooceny dziecka w momencie gdy dozna porażki i nasilać uczucie frustracji. Trudne zachowania dzieci mogą być odpowiedzą na niewłaściwie dobrane i nieodpowiednio stosowane metody wychowawcze. Najczęstsze błędy  to brak konsekwencji, nienagradzanie zachowań pożądanych, niespójność poglądów wychowawczych między rodzicami, zbyt duży odstęp czasowy pomiędzy pojawieniem się niepożądanego zachowania a karą. 

Trudne zachowania u małoletnich mogą się pojawić  wtedy, gdy rodzice są zabsorbowani swoimi problemami wówczas zmniejsza się ich  bezpośredni kontakt  z dzieckiem  oraz czujność na to  co ono przeżywa. Konsekwencją  tego przedłużającego się  stanu może być generowanie przez nastolatka wiele różnych zachowań które mają  za zadanie zwrócić uwagę opiekuna i pozwolić zbliżyć się dziecku do osoby dorosłej. Niezaspokojenie potrzeb dziecka  przez rodzinę i slaby kontakt emocjonalny może doprowadzić do nasilenia się zachowań trudnych a w skrajnych przypadkach do depresji  i samobójstw.

Czynniki chroniące przed rozwijaniem się  niepożądanych zachowań u małoletnich, które może kontrolować rodzina  to m.in.

·        Stabilna relacja przynajmniej z jednym rodzicem –poczucie przywiązania, bliskości i zaangażowania

·        Przewidywalny styl życia rodziny (stałe przyzwyczajenia, rytuały)

·        Jasno określona struktura –wiadomo kto jest kim i jaka jest jego rola

·        Otwarta, szczera komunikacja między członkami oparta na obustronnym słuchaniu

·        Nie stosowanie kar fizycznych wobec dziecka.

 

  Wymienione wyżej czynniki nie wyczerpują listy lecz zagwarantowanie ich zaistnienia  zwiększa szansę lepszego poradzenia sobie z kryzysami pojawiającymi się w rodzinie oraz zmniejsza prawdopodobieństwo pojawienia się zaburzeń emocjonalnych.

 

 

A Kołaczkowski; A. Pisuła (2011). Sposób na trudne dziecko. Gdańsk GWP

Pakosz-Szydłowska E., 2017, Rodzinne uwarunkowania zaburzeń emocjonalnych u dzieci i młodzieży„Psychologia w Praktyce”, nr 4